IJsheiligen: wanneer zijn ze en wat betekenen ze voor je tuin?
Door de redactie van Weer in de tuinBijgewerkt op 13-11-20264 minuten lezen
"Na de IJsheiligen kunnen de planten naar buiten." Het is een van de bekendste tuinregels van Nederland. Er zit een kern van waarheid in, maar de verwachting voor jouw gemeente zegt meer dan de kalender.
Het korte antwoord
De IJsheiligen vallen elk jaar van 11 tot en met 14 mei. Volgens de volksweerkunde is daarna de kans op nachtvorst voorbij. Dat klopt meestal: in De Bilt vroor het sinds 1901 in ongeveer 92 procent van de jaren na 14 mei niet meer. Een garantie is het dus niet. Wacht met vorstgevoelige planten tot de verwachting geen nachten van 0 °C of lager meer laat zien.
Wanneer zijn de IJsheiligen in 2027?
| Datum | Dag | Heilige |
|---|---|---|
| 11-05-2027 | dinsdag | Mamertus |
| 12-05-2027 | woensdag | Pancratius |
| 13-05-2027 | donderdag | Servatius |
| 14-05-2027 | vrijdag | Bonifatius |
In sommige streken, vooral in Duitsland, telt ook 15 mei mee: de dag van Sophia, de Koude Sophie.
Waar komt de naam vandaan?
De IJsheiligen zijn vier katholieke heiligen met hun naamdag half mei. De koppeling met vorst is eeuwenoud: volgens Weeronline werd er rond het jaar 1000 al over gesproken. Boeren en tuinders gebruikten de dagen als grens. Wie eerder plantte, liep het risico dat een koude nacht het werk tenietdeed.
Klopt de regel nog?
Steeds beter, eigenlijk. Volgens het KNMI is de laatste vorstdag in het voorjaar in 30 tot 40 jaar gemiddeld ongeveer 10 dagen naar voren geschoven. Voor de jaren tachtig vroor het in De Bilt gemiddeld eens in de twee jaar in mei, tegenwoordig ongeveer eens in de zes jaar.
Toch is late vorst niet verdwenen. De laatste vorstdag ooit in De Bilt viel op 28-05-1961, twee weken na de IJsheiligen. En op 14-05-2020 vroor het in De Bilt nog, met -1,0 °C.
Twee dingen maken het verschil voor jouw tuin:
- Waar je woont: landinwaarts en in het oosten vriest het in mei vaker dan aan de kust, waar de zee de nachten zachter houdt.
- Hoe hoog je kijkt: het weerbericht meet op ongeveer 1,5 meter hoogte. In een heldere, windstille nacht kan het vlak boven de grond vriezen terwijl de verwachting nog 2 °C aangeeft. Daar staan je jonge plantjes.
Welke planten wachten tot na de IJsheiligen?
- Moestuin: tomaat, courgette, komkommer, boon, pompoen en basilicum.
- Zomerbloeiers: eenjarigen, dahlia's en andere knollen die net boven de grond komen.
- Kuipplanten: olijf, citrus, oleander en fuchsia, als ze binnen hebben overwinterd.
Winterharde vaste planten, heesters en het gazon kunnen gewoon blijven staan.
Toch al geplant?
Geen paniek. Komt er toch een koude nacht aan, leg dan aan het eind van de middag vliesdoek over je planten, zodat de warmte van de dag eronder blijft. Zet potten tegen de gevel of in een schuur. Haal het doek overdag weer weg. Meer tips lees je in nachtvorst: zo bescherm je je planten.
Hoe Weer in de tuin dit bepaalt
Wij kijken naar de laagste temperatuur van de komende 3 en 7 nachten in jouw gemeente. Bij 0 °C of lager krijg je een vorstadvies, bij 2 °C of lager een waarschuwing voor vorst aan de grond. Zo weet je in een koud voorjaar of je beter een week langer wacht, en in een zacht voorjaar dat je niet tot half mei hoeft te wachten.